Architektura

 Architektura

Pierwszą inwestycją urbanistyczną Gdyni było zaplanowanie i wytyczenie w 1904 r. Alei Kuracyjnej – dziś jednej z głównych ulic Śródmieścia  - ul. 10 Lutego. Związek Upiększania Gdyni, mający ambicje utworzenia we wsi letniska opracował założenia, na podstawie których w 1913 r. wykonany został pierwszy plan rozbudowy Gdyni. Jego zasadniczym elementem było urządzenie brzegu morskiego z promenadą, molem i łazienkami.

Tuż po odzyskaniu niepodległości kontynuowano działania zmierzające do rozbudowania letniskowej funkcji wsi. Do roku 1925 budowano  przede wszystkim wille i pensjonaty w okolicy kąpieliska i związanej z nim ul. Kuracyjnej. Powstawały także pierwsze prywatne kamienice przy ulicach Świętojańskiej i Starowiejskiej. W okresie tym dominował w budownictwie styl dworkowy łączony z neorenesansowym, neobarokowym lub neoklasycystycznym detalem. Najwybitniejszymi budowlami tego stylu w Śródmieściu były: Budynek dworca kolejowego  ( zniszczony w 1945 ), kościół NMP Królowej Polski oraz Szkoła Powszechna nr 1.

      Decyzja o budowie portu – Ustawa Sejmowa z dn. 23.09.1922r. – radykalnie zmieniła sytuację wsi. Jej przekształcenie w miasto było wyłącznie kwestią czasu. W 1926 r., gdy Gdynia formalnie stała się miastem, powstał pierwszy plan urbanistyczny nazwany Szkicem Orientacyjnym Rozbudowy Gdyni. Równolegle z nim powstał plan urbanistyczny Śródmieścia. Oddzielnie opracowano północną i południową część – granicą między nimi była ul. 10 Lutego. Plan ten wkrótce stracił aktualność. Rozbudowywujący się port pochłaniał kolejne tereny zaplanowane jako część miasta. Ul. 10 Lutego stała się główną osią dzielnicy. Poszerzona, tuż za skrzyżowaniem z ul. Świętojańską przechodziła w reprezentacyjny plac – dziś Skwer Kościuszki.

      W okresie tym w budownictwie dominował klasycyzm akademicki. Jego reprezentantami są m.in. gmach Państwowego Banku Rolnego przy pl. Dworcowym ( dziś pl. Konstytucji), oraz kilkanaście kamienic w Śródmieściu. Na początku lat trzydziestych w budownictwie gdyńskim zanikły wszystkie nurty historyzmu. Rozpoczęła się era modernizmu.

      Plan zabudowania miasta Gdyni z 1930r. był pierwszym planem ogólnym miasta. Obejmował swym zasięgiem ok. 1400 ha, z czego ok. 200 ha zajmowało Śródmieście. To właśnie w tej dzielnicy, w jej północnej części zabudowanej prawie całkowicie przed

II Wojną Światową stoją najwybitniejsze przykłady architektoniczne różnych nurtów modernizmu. Światowy kryzys gospodarczy był jedną z przyczyn rozwoju pierwszej z odmian – modernizmu umiarkowanego. Obiekty budowane w tym stylu cechowały nowoczesne rozwiązania funkcjonalne i konstrukcyjne, zastosowanie nowych materiałów budowlanych. Przykładami realizacji w tym stylu są: Bank Gospodarstwa Krajowego przy ul. 10 Lutego oraz gmach Komisariatu Rządu ( obecnie zachodnie skrzydło budynku Urzędu Miasta). Zapowiedzią kolejnego nurtu był   budynek Urzędu Pocztowo – Telegraficznego przy ul. 10 Lutego.

      Koniec kryzysu gospodarczego był zasadniczym czynnikiem ożywienia inwestycyjnego w Gdyni. W 1935r. powstał kolejny ogólny plan zabudowy . Zakładał już  istnienie miasta o liczbie mieszkańców dochodzącej do 250tys. Przestrzeń miejska podzielona została na wyraźne strefy funkcjonalne: port, tereny przemysłowe, śródmieście, dzielnice mieszkaniowe i tereny letniskowe. Poszczególne dzielnice projektowano jako samodzielne organizmy, powiązane przestrzennie i komunikacyjnie w jedno miasto.

      Sprzyjająca koniunktura gospodarcza zaowocowała rozwojem drugiej odmiany modernizmu – awangardowej – zwanej też funkcjonalizmem ekspresyjnym. W Gdyni styl ten nazywany był „opływowym” lub wręcz „okrętowym”. W Śródmieściu styl ten reprezentują liczne biurowce, gmachy użyteczności publicznej, a także luksusowe kamienice.      Inspirowany statkami i stylistyką morską wyróżniał się zaokrągleniami narożników, uskokowymi cofnięciami ostatniej kondygnacji, nadbudówkami. Liczne nawiązania do architektury okrętu, duże powierzchnie okien, jasne elewacje, wdzięk i prosta elegancja czynią ze Śródmieścia wyjątkowy w skali świata, jednorodny zespół architektoniczny. Do najwybitniejszych przykładów stylu należą: biurowiec ZUS, budynek mieszkalny Funduszu Emerytalnego BGK – oba przy ul. 10 Lutego; Dom Żeglarza ( dziś wydział Akademii Morskiej) na Molu Południowym, miejska Hala Targowa.

      W ostatnich latach przed wojną modernizm gdyński zaczął rozwijać swoją trzecią odmianę – monumentalizm modernistyczny. Zrealizowanym przykładem tej tendencji jest Dom Bawełny przy ul. Derdowskiego. Z założenia w stylu tym projektowana była Dzielnica Reprezentacyjna.

       Zamysł stworzenia Dzielnicy Reprezentacyjnej – zwanej też Forum Morskim – pojawił się u początków istnienia miasta. Dzielnica miała stać widocznym symbolem morskiej Polski i wizytówką Gdyni. W 1932r. powstał pierwszy projekt Forum pomiędzy morzem, ul. Derdowskiego, Świętojańską i Kamienną Górą. Kolejne plany nawiązywały do tego projektu. Ostatecznie przed wojną zrealizowano tylko niewielki fragment dzielnicy – dzisiejsze Akwarium Morskie i Wydział Nawigacyjny Akademii Morskiej oraz fontannę – wszystkie na Molu Południowym.

       W czasie okupacji niemieckiej w Śródmieściu postawiono zespół baraków w okolicach dzisiejszego parkingu za Domem Handlowym „Batory”. Niemcy zrealizowali tylko jedną budowlę o trwałym charakterze. Był to budynek postawiony na potrzeby teatru wojskowego, po wojnie użytkowany przez Teatr „ Wybrzeże”. Pieszczotliwie nazywany przez gdynian „stodołą”, został gruntownie wyremontowany w lipcu 1960r. i stanowił siedzibę Teatru Miejskiego. Spłonął doszczętnie w listopadzie tegoż roku. W 1979r. na jego miejscu stanął Teatr Muzyczny.

       Zakończenie wojny i związane z tym zmiany terytorialne kraju zasadniczo zmieniło sytuację miasta. Gdynia nie była już jedynym miastem portowym. W nowej rzeczywistości politycznej nie tylko nie miała uprzywilejowanej pozycji, ale, jako symbol II Rzeczypospolitej skazana była na próbę marginalizacji. Dopiero w 1954r. rozpoczęto realizację planu „Śródmieście I”. Ostanie wolne tereny budowlane w Śródmieściu, położone między ul.10 Lutego, ul. Czołgistów ( dziś Al. Piłsudskiego ), ul. Świętojańską i torami kolejowymi miały stanowić polityczną przeciwwagę dla „kapitalistycznych” ulic 10 Lutego i Świętojańskiej. Już w 1957r. stwierdzono, że projekt „Śródmieście I” jest największą pomyłką urbanistyczną w mieście. W 1958r. uruchomiono jeden pas jezdni nowej ul. Władysława IV. W 1961r. ukończono drugą jezdnię, ale dopiero w 1964r. rozwiązano włączenie ulicy w drogę państwową nr 1. Aż do 1994r. druga strona ul. Władysława IV kończyła się na portowym płocie.

       „Śródmieście I” było ostatnim etapem zabudowy dzielnicy na większą skalę. Od tej pory w Śródmieściu realizowane były pojedyncze inwestycje luksusowych kamienic, biurowców i domów towarowych. Jedynym większym przedsięwzięciem była modernizacja ul. Świętojańskiej, przeprowadzona w latach 2002 – 2006.

Wydarzenia

<<  Sierpnia 2017  >>
 Pn  Wt  Śr  Cz  Pt  So  N 
   1  2  3  4  5  6
  7  8  910111213
14151617181920
21222324252627
28293031   
Reklama
Reklama