Okupacja w Gdyni

Okupacja w Gdyni

Wojska niemieckie wkroczyły do Gdyni 14.09.1939r. Lucjan Skupień, pełniący obowiązki Komisarza Rządu, przekazał cywilny zarząd miasta w ręce gen. Eberhardta, który zażądał 100 zakładników, mających zagwarantować spokojny przebieg zajmowania miasta przez oddziały niemieckie. Zgłosiło się ponad 120 ochotników. Wśród nich byli prawnicy, księża, policjanci, kolejarze, kupcy, przedsiębiorcy. Początkowo zostali zamknięci w budynku Komisariatu Rządu, potem przeniesiono ich do kawiarni Fangrata przy Skwerze Kościuszki. Wszystkich zakładników zwolniono po kapitulacji Helu – 02.10.1939r.

        Likwidację osób uznanych za wrogów III Rzeszy na terenie Pomorza rozpoczęli Niemcy od pierwszego dnia wojny. Wykazy takich osób przygotowywano już od maja 1939r. Do wyszukiwania i aresztowania ludzi uznanych za wrogów użyto funkcjonariuszy gestapo, policji kryminalnej – kripo, oraz pozostałych rodzajów policji. Powstałe w Gdańsku w dniu 12.09.1939r. Einsatzkommando 16 prowadziło działalność na terenie całego Pomorza. Pierwsze aresztowania gdyńskie były dziełem tej właśnie jednostki. Podstawą ich pracy była Specjalna Księga Poszukiwawcza dla Polski, wydana po raz pierwszy we wrześniu, rozszerzana w swych kolejnych wydaniach. Zawierała dane osobowe Polaków poszukiwanych przez Niemców z wszystkich możliwych powodów. Przy gromadzeniu danych do tej księgi Wykorzystywano wszelkie dostępne sposoby: biały wywiad, organizacje mniejszości niemieckiej, sieci agenturalne wywiadu, donosy osób prywatnych.

       Aresztowania w Gdyni rozpoczęły się z chwilą wejścia wojsk niemieckich do miasta. Akcja obejmowała wszystkich mężczyzn w wieku 14 – 70 lat. Zatrzymanych spędzano w miejscach nadających się na tymczasowe więzienia. W Śródmieściu wykorzystano m.in. budynek Komisariatu Rządu i plac przed nim, tereny kortów tenisowych obok Dworca Głównego, kościół NMP Królowej Polski, kino „Polonia” ( po wojnie kino „ Goplana „).      14 i 15 września zatrzymano ogółem około 12 tysięcy mężczyzn. Władze niemieckie bały się wybuchu powstania ludności cywilnej i walk w mieście.

        Funkcjonariusze Einsatzkommando 16 od pierwszych dni wyławiali spośród zatrzymanych osoby figurujące na listach proskrypcyjnych a także Żydów. Osoby te były izolowane od reszty aresztowanych i przewożone do prowizorycznych aresztów. W Śródmieściu areszty takie utworzono w budynku sądu oraz przy ul. Starowiejskiej.

        26.10.1939r. utworzono Okręg Rzeszy Prusy Zachodnie i zaczęto organizować niemiecką administrację cywilną. Do tego czasu władzę w mieście sprawował Zarząd Wojskowy Marynarki Wojennej. Natychmiast po zajęciu Gdyni okupant przystąpił do likwidacji wszelkich śladów polskości. Już 19 września 1939r. zmieniono nazwę miasta na Gotenhafen, w kilkanaście dni później wprowadzono niemieckie nazwy ulic i herb miasta. Niszczono pomniki, tablice, wszelkie symbole polskości. Skonfiskowano w całości polskie mienie państwowe, mienie wszelkich instytucji i zrzeszeń oraz mienie prywatne.

        Większość aresztowanych w pierwszych dniach została zwolniona, pozostali przebywali w różnych aresztach na Pomorzu. Zwolnieni zakładnicy gdyńscy zostali ponownie aresztowani w październiku, w ramach operacji Intelligentzaktion i rozstrzelani 11 października w lasach Piaśnicy.

       Lasy Piaśnickie były miejscem największej na Pomorzu i jedną z pierwszych tak wielkich zbrodni w Europie. Rozstrzelano ta m kilkanaście tysięcy Polaków z Pomorza, w tym nieustaloną liczbę mieszkańców Gdyni. Egzekucje w Lasach Piaśnickich rozpoczęły się na przełomie października i listopada 1939r. i trwały do początku roku następnego. W 1944r. Niemcy przystąpili do palenia zwłok ofiar mordu piaśnickiego, co uniemożliwiło ostatecznie zarówno ustalenie liczby, jak i identyfikację ofiar.

      W momencie włączenia polskiego wybrzeża do III Rzeszy podjęto akcję wysiedlania Polaków z terenu Pomorza. Akcja ta dotknęła przede wszystkim Gdynię, jako że to tutaj było najwięcej ludności napływowej. O ile rdzenni obywatele Pomorza mieli szansę pozostania w miejscu zamieszkania, to wszyscy, którzy przybyli do dynamicznie rozwijającego się miasta z założenia mieli być wysiedleni.

      Do przeprowadzenia wysiedleń został powołany w Gdyni Sztab dla Spraw Przesiedleńczych. Początek masowych wysiedleń miał miejsce 12 października 1939r. Wysiedleni mieli prawo zabrać niewiele rzeczy osobistych. Cały majątek należało zostawić, Niemcy wymagali, aby drzwi mieszkań pozostawić otwarte. Wysiedleni wywożeni byli na tereny Generalnej Guberni.

      Część mieszkańców sama wyjechała na skutek presji wywieranej przez władze niemieckie. W wyznaczonych posterunkach policyjnych wydawano bilety na podróż, które były jednocześnie przepustką graniczną. Wszystkich wysiedlonych gromadzono przed Dworcem Głównym. Wszystkich poddawano rewizji osobistej po czym umieszczano w wagonach. Jesienią 1939r. opuściło Gdynię łącznie około 50 tys. mieszkańców. Jesienią następnego roku wysiedlono kolejną dużą grupę mieszkańców liczącą ponad 22tys. ludzi.

       W stosunku do pozostałej ludności rozpoczęto intensywną akcję germanizacyjną. Podstawowym jej narzędziem była Niemiecka Lista Narodowościowa. Wprowadzono ją

4.03 1941r. Przewidywała podział ludności na cztery kategorie. Do pierwszej grupy (Reichsdeutsche) zaliczano Niemców z pochodzenia, przyznających się do niemieckości  i czynnie działających przed wojną na Niemiec. Grupę drugą (Volksdeutsche) przyznano Niemcom z pochodzenia, niezaangażowanym w życie publiczne, ale używającym języka niemieckiego w gronie rodziny. Trzecia grupa (eingedeutsche) skupiała osoby pochodzenia niemieckiego, ale spolonizowane, jednakże – w ocenie Niemców – podatne na regermanizację. Do tej grupy zaliczono automatycznie wszystkie osoby urodzone na terenach należących do Niemiec przed pierwszą wojną światową. Tak więc rdzenni Kaszubi, nierzadko zaangażowani w walkę o przyłączenie Pomorza do Polski, w myśl zasad NLN byli pochodzenia niemieckiego. Czwarta grupa dotyczyła osób, które uległy spolszczeniu z powodów społeczno – zawodowych. Osoby zaliczone do trzeciej i czwartej grupy mogły uzyskać pełnię praw obywatelskich po 10 – letnim okresie próbnym.

      Początkowo wpisywano na NLN nielicznych mieszkańców miasta. Od lutego 1942 r. sytuacja zmieniła się radykalnie. Osoby, które nie podpisały listy nie mogły liczyć na lepszą pracę, nie miały szans na naukę, nie miały prawa do pełnego zestawu kartek żywnościowych. Pomimo tych szykan, wielu z Polaków pozostałych w mieście nie podpisało Niemieckiej Listy Narodowościowej.

Wydarzenia

<<  Października 2017  >>
 Pn  Wt  Śr  Cz  Pt  So  N 
        1
  2  3  4  5  6  7  8
  9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031     
Reklama
Reklama